DPM là gì? Nguyên lý đọc mã đánh dấu trực tiếp

DPM (Direct Part Marking) là phương pháp đánh dấu mã trực tiếp lên bề mặt chi tiết, thay vì sử dụng nhãn hoặc bao bì rời. Trong sản xuất công nghiệp, khả năng đọc mã DPM phụ thuộc vào phương pháp đánh dấu, đặc điểm bề mặt và điều kiện thu nhận hình ảnh. Bài viết từ Huỳnh Long giúp làm rõ đặc điểm, nguyên lý đọc mã và các yếu tố cần xem xét khi triển khai.

DPM là gì và đặc điểm của mã đánh dấu trực tiếp?

DPM là viết tắt của Direct Part Marking, chỉ phương pháp tạo dấu nhận dạng trực tiếp trên bề mặt chi tiết hoặc sản phẩm. Thông tin được đánh dấu có thể là mã định danh, mã truy xuất hoặc dữ liệu phục vụ quản lý sản xuất, tùy yêu cầu ứng dụng.

Khác với mã in trên nhãn hoặc bao bì rời, mã DPM được tạo trực tiếp trên vật liệu. Đặc điểm của mã phụ thuộc vào phương pháp đánh dấu và bề mặt chi tiết.

Một số đặc điểm chính của DPM gồm:

• Bề mặt đánh dấu: Có thể là kim loại, nhựa và các vật liệu phù hợp với phương pháp đánh dấu được lựa chọn.
• Định dạng mã: Có thể sử dụng DataMatrix hoặc các định dạng khác đáp ứng yêu cầu nhận dạng.
• Hình thái dấu: Có thể là vùng biến đổi màu sắc, các điểm lõm hoặc cấu trúc được tạo trên bề mặt vật liệu.
• Khả năng đọc: Phụ thuộc vào chất lượng đánh dấu, độ tương phản, đặc điểm bề mặt và năng lực xử lý của hệ thống đọc mã.

Các phương pháp tạo mã DPM trên bề mặt chi tiết

Phương pháp tạo mã ảnh hưởng đến hình thái dấu, độ tương phản và điều kiện cần thiết để hệ thống camera nhận dạng. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào vật liệu, yêu cầu độ bền của dấu và điều kiện sản xuất.

Các phương pháp phổ biến gồm:

• Khắc laser: Sử dụng năng lượng laser để tạo dấu trên bề mặt vật liệu. Đặc điểm dấu phụ thuộc vào vật liệu và thông số xử lý, chẳng hạn như công suất, tốc độ và chế độ khắc.
• Khắc kim (dot peen): Sử dụng đầu kim tạo các điểm lõm trên bề mặt, hình thành ký tự hoặc cấu trúc mã theo thiết kế.
• Ăn mòn điện hóa: Tạo dấu thông qua quá trình điện hóa trên vật liệu phù hợp, thường được lựa chọn theo yêu cầu ứng dụng và đặc tính bề mặt.
• Các phương pháp đánh dấu khác: Có thể được sử dụng tùy theo vật liệu, công nghệ sản xuất và yêu cầu nhận dạng.

Không có phương pháp nào mặc nhiên bảo đảm mã luôn dễ đọc trong mọi điều kiện. Chẳng hạn, mã khắc laser trên bề mặt kim loại bóng có thể gặp vấn đề phản xạ ánh sáng; trong khi mã tạo bằng các điểm lõm có thể khó nhận dạng nếu các điểm không đồng đều hoặc cấu trúc mã bị biến dạng.

Nguyên lý đọc mã DPM bằng hệ thống xử lý ảnh công nghiệp

Để đọc mã DPM, hệ thống camera công nghiệp cần thu nhận hình ảnh đủ rõ, xác định vị trí mã và giải mã thành dữ liệu. Quy trình cơ bản gồm 3 bước:

Bước 1 – Thu nhận hình ảnh mã DPM

Camera ghi nhận hình ảnh chi tiết tại vị trí kiểm tra. Chất lượng hình ảnh đầu vào phụ thuộc vào độ phân giải, khoảng cách quan sát, góc đặt camera và điều kiện chiếu sáng.

Với các chi tiết kim loại bóng hoặc bề mặt có độ phản xạ cao, ánh sáng có thể tạo vùng lóa làm mất thông tin của mã. Ngược lại, ánh sáng không phù hợp cũng có thể khiến dấu khắc thiếu rõ ràng so với nền vật liệu.

Do đó, việc lựa chọn nguồn sáng và góc chiếu cần dựa trên đặc điểm bề mặt thực tế, thay vì chỉ dựa vào hình ảnh minh họa.

Bước 2 – Xác định vùng mã và xử lý hình ảnh

Sau khi thu nhận hình ảnh, phần mềm xử lý xác định vị trí chứa mã và phân tích các đặc điểm cần thiết để nhận dạng cấu trúc mã.

Ở bước này, hệ thống có thể cần xử lý các trường hợp mã có độ tương phản thấp, bề mặt phản xạ hoặc dấu khắc không đồng đều. Khả năng xử lý phụ thuộc vào thuật toán, cấu hình hệ thống và chất lượng hình ảnh thu được.

Nếu hình ảnh bị lóa, thiếu nét hoặc một phần cấu trúc mã không được ghi nhận, quá trình giải mã có thể thất bại. Vì vậy, xử lý hình ảnh không thể thay thế hoàn toàn việc tối ưu điều kiện thu nhận hình ảnh.

Bước 3 – Giải mã và xuất dữ liệu

Bộ giải mã phân tích cấu trúc mã để chuyển thông tin được mã hóa thành dữ liệu có thể đọc. Kết quả có thể được gửi đến hệ thống quản lý sản xuất hoặc cơ sở dữ liệu để phục vụ nhận dạng, đối chiếu và truy xuất, tùy cấu hình tích hợp.

Cần phân biệt giữa giải mã thành công và xác nhận dữ liệu chính xác. Một mã có thể được đọc thành công nhưng dữ liệu nhận được vẫn không khớp với thông tin tham chiếu trong hệ thống quản lý. Muốn xác nhận sự phù hợp, hệ thống cần có bước đối chiếu dữ liệu tương ứng.

Mã DPM được ứng dụng như thế nào trong sản xuất?

Mã DPM hỗ trợ quản lý định danh và liên kết dữ liệu trong các quy trình sản xuất có yêu cầu nhận dạng từng chi tiết. Giá trị ứng dụng phụ thuộc vào cách doanh nghiệp tổ chức dữ liệu và tích hợp hệ thống.

Các ứng dụng thường gặp gồm:

• Nhận dạng chi tiết trong dây chuyền: Đọc mã để xác định từng chi tiết hoặc sản phẩm tại các công đoạn sản xuất.
• Đối chiếu dữ liệu sản xuất: So sánh dữ liệu giải mã với thông tin tham chiếu nhằm phát hiện trường hợp không khớp, nếu hệ thống được cấu hình chức năng này.
• Hỗ trợ truy xuất nguồn gốc: Liên kết mã định danh với thông tin lô, lịch sử sản xuất hoặc kết quả kiểm tra khi dữ liệu tương ứng được lưu trữ.
• Hỗ trợ kiểm soát quy trình: Kết hợp kết quả đọc mã với các bước kiểm tra khác để xác định sản phẩm cần kiểm tra thêm hoặc xử lý theo quy trình đã thiết lập.

Lưu ý kỹ thuật: Chức năng đọc mã DPM không đồng nghĩa với chức năng kiểm tra ngoại quan hoặc phát hiện lỗi chức năng. Muốn kiểm tra các lỗi như sai hình dạng, trầy xước hoặc thiếu chi tiết, hệ thống cần có chức năng xử lý hình ảnh và tiêu chí đánh giá phù hợp.

Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đọc mã DPM

Khả năng đọc mã DPM không chỉ phụ thuộc vào camera mà còn liên quan đến chất lượng đánh dấu, vật liệu và cách bố trí hệ thống. Các yếu tố cần xem xét gồm:

• Chất lượng đánh dấu: Mã bị biến dạng, thiếu thành phần, không đồng đều hoặc có các điểm lõm không rõ ràng có thể làm giảm khả năng giải mã.
• Đặc điểm bề mặt: Độ bóng, độ nhám, màu sắc và mức độ phản xạ ảnh hưởng đến sự phân biệt giữa cấu trúc mã và nền vật liệu.
• Điều kiện thu nhận hình ảnh: Nguồn sáng, góc chiếu, góc quan sát, khoảng cách và độ phân giải cần phù hợp với kích thước mã.
• Đặc điểm mã: Kích thước ô mã, mật độ dữ liệu và cấu trúc mã ảnh hưởng đến yêu cầu thu nhận và xử lý hình ảnh.
• Điều kiện vận hành: Tốc độ dây chuyền, vị trí chi tiết và độ ổn định khi sản phẩm đi qua vùng đọc mã cần được tính đến khi triển khai.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận 

DPM là phương pháp đánh dấu trực tiếp lên bề mặt chi tiết, không phải một định dạng mã riêng biệt. Khả năng đọc mã phụ thuộc vào phương pháp đánh dấu, đặc điểm vật liệu, chất lượng hình ảnh và năng lực xử lý của hệ thống camera công nghiệp. Để triển khai phù hợp, doanh nghiệp cần đánh giá mẫu chi tiết thực tế, đồng thời phân biệt rõ giữa giải mã, xác minh dữ liệu và kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Xem thêm:

• Tiêu chuẩn mã hóa sản phẩm theo hệ thống GS1 và quy định VN
• Nghị định 37/2026/NĐ-CP: Quy định về truy xuất nguồn gốc
• So sánh máy khắc Laser Fiber và Laser CO2 nên chọn máy nào?

Theo dõi Fanpage của Huỳnh Long tại đây.

🔰Liên hệ để được hỗ trợ tư vấn, mua hàng:

CÔNG TY CỔ PHẦN THIẾT BỊ CÔNG NGHIỆP HUỲNH LONG

📲: (+84) (28) 3592 6789 / 028 2253 5672 / 0961 166 388

📧: marketing@huynhlong.com.vn

🌐: huynhlong.com.vn

📌: Lô J35, KDC Phú Nhuận, 659 Đỗ Xuân Hợp, P. Phước Long, TP Hồ Chí Minh